Bloggórar

Í þessari grein er ég að reyna að stikla á mjög stóru varðandi svínaflensuna og bólusetninguna við henni sérstaklega hvað varða óléttar konur. Það skal skýrt tekið fram í byrjun að ég er EKKI sérfræðingur í H1N1 né neinum læknavísindum. Ég er einfaldlega bara tölvunarfræðingur með fullkomnunaráráttu og þegar það kom að því að konan mín þurfti að ákveða hvort hún færi í bólusetningu gegn svínaflensu ákváðum við að kynna okkur báðar hliðar málsins til hlítar og því tók ég saman þessa punkta.

Ég tek það enn og aftur skýrt fram: ég er ekki læknir eða hjúkrunarfræðingur eða ljósmóðir eða lyfjafræðingur eða dóla eða hómópati eða jógakennari eða neitt í þá áttina og er ekki að reyna að hafa “vit” fyrir öðrum eða veita ráðleggingar sem ég hef engin efni á að veita. Ég er bara að skella inn þeim upplýsingum sem við sönkuðum að okkur eftir að vera búin að sigta út allt ruglið og kjaftasögurnar. Á internetinu heyrir maður samt sem áður í allskonar sjálfskipuðum sérfræðingum á báða bóga sem kjafta hver ofan í annan og virðast báðir hóparnir vera mun uppteknari af því að kalla hinn hópinn hálfvita frekar en að leggja fram gögn, heimildir og málefnaleg rök. Það sem ég geri hinsvegar öðruvísi en flestir þessir internet-skottulæknar er að ég geri heiðarlega tilraun til að vera hlutlaus og það sem skiptir mestu máli; hér er vitnað í þær heimildir sem ég notaði sjálfur svo fólk getur sjálft farið og skoðað hvað fór í smíði hvers svars fyrir sig. Til að reyna að hafa þetta eins rétt og ég mögulega gat plataði ég þar að auki alla lækna, læknanema og hjúkrunarfræðinga sem ég þekkti til að lesa þetta yfir í meginatriðum og lagfærði efnið samkvæmt ábendingum þeirra.

Það sem hér fer á eftir eru svör við algengustu svínaflensuspurningunum sem spruttu upp hjá okkur hjúunum og sem við höfum séð þvælast um netheima. Þetta eru eingöngu upplýsingar fengnar af netinu og ber að nota aðeins til upplýsinga, EKKI ákvarðanatöku. Allar alvarlegar spurningar varðandi svínaflensu og bólusetningu eiga að beinast að læknunum ykkar (og þá meina ég læknum, ekki dólum eða jógakennurum). Hjúkrunarfræðingar og ljósmæður ættu líka að geta svarað einhverjum spurningum en reynið alltaf að fá að tala við lækni varðandi spurningar sem ykkur finnst mjög mikilvægar (og því fleiri lækna sem þið spyrjið, því betra).

Ég bíð hverjum sem er að koma með ábendingar og athugasemdir (neðst á síðunni eða á doddi@hugarorar.com)ef ég er að fara með einhverjar staðreyndavillur en ég vil biðja fólk þá um að vitna í áreiðanlegar heimildir sem ég get skoðað til að laga textann hér. Ég er hinsvegar alls ekki að fara í einhverskonar “bólusetning: með eða á móti” ræðukeppni eða rifrildi. Þessar upplýsingar eru bara hér fyrir hvern sem er að nota eða hundsa að vild og eigin hentisemi.

Mjög stutta útgáfan

(Fyrir þá sem nenna ekki að lesa allt)

• Það er staðreynd að óléttar konur eru í aukinni áhættu að fá alvarlega sýkingu að völdum svínaflensu. Hér þýðir “alvarleg sýking” að móðir og/eða barn gætu bæði dáið! Um það bil 1 af hverjum 25 óléttum konum sem hafa greinst með svínaflensuna í Bandaríkjunum hafa látist (skv. tölum síðan í apríl).
• Það er ekkert sem bendir til þess að bólusetningin sé hættuleg fóstrinu eða móðurinni.
• Með öðrum orðum: Svínaflensan er mun hættulegri en bólusetningin!

Er þetta ekki bara venjuleg flensa?

Nei.

Inflúensuveiran (Orthomyxoviridae influenzae) er RNA veira og því í eðli sínu mjög óstöðug því hún hefur enga leið til að tryggja að engin mistök séu gerð við afritun erfðaefnis. Þess vegna getur hún breyst pínulítið í einu í hvert skipti sem hún fjölgar sér og þess vegna fáum við nýjan stofn á hverju ári og getum veikst aftur og aftur. Það má líkja þessu við að taka alltaf ljósrit af ljósriti eða hvísluleikinn sem maður fór í þegar maður var gríslingur.

Venjulega flensan er búin að þvælast um í að minnsta kosti 90 ár. Kynslóða eftir kynslóð hefur fengið hana mörgum sinnum og líkaminn okkar er búinn að læra að þekkir hana frekar vel og er fljótur að bregðast rétt við því þó nýju árlegu stofnarnir séu nógu frábrugðnir til að við veikjumst hugsanlega aftur eru þeir samt nógu líkir til að við hristum flensuna oftast fljót af okkur. Sumum tekst meira að segja að drepa veiruna án þess að finna fyrir neinum einkennum.

Svínaflensan er um það bil eins árs gömul og flest okkar hafa aldrei fengið hana. Hún er það ólík venjulegu flensunni að líkami okkar þekkir hana ekki, er lengur að bregðast við og á í meiri hættu að sýkjast alvarlega. Þetta þýðir að mun fleiri veikjast og veikjast meira. Það eru ekki allir að fara að veikjast lífshættulega en nánast allir geta reiknað með að smitast og þurfa að liggja fyrir í amk. 2-3 daga.

Ímyndið ykkur að þið hafið alltaf fengið ykkur tómatsósu á hamborgara. Hunt’s einn daginn, Heinz annan, Libby’s þann þriðja, Vals tómatsósu, McDonnalds tómatsósu og svo framvegis. Ef þið fengjuð síðan allt í einu hamborgara með sveppasósu þá væri það pínu “sjokk” ekki satt?

Fyrir utan þetta virðist helsti munurinn liggja í því hvern svínaflensan leggst alvarlegast á.

Venjulega flensan er hættulegust mjög ungu og mjög gömlu fólki þ.e.a.s. ungabörn og gamalmenni eru líklegust til að deyja af völdum hennar en svínaflensan er búin draga ungt og heilsuhraust fólk til dauða.

Það er erfitt að bera saman dánartíðni venjulegrar flensu og svínaflensu þar sem við vitum ekki hversu margir hafa smitast af svínaflensunni en tölurnar sem ég náði að sanka að mér virðast í fyrst benda til þess að dánartíðni svínaflensu sé eitthvað hærri.

Dánartíðni venjulegrar flensu er nokkuð vel þekkt eða tæplega 0,1%.

Dánartíðni svínaflensunnar í Mexíkó er um 1,5% og um 0,1% í Bandaríkjunum.

Um 4% sýktra í Bandaríkjunum þurfa á spítalavist að halda vegna svínaflensunnar og um 6% í Mexíkó.

Óléttar konur virðast þó vera í sérstökum áhættuhóp. Það er líklegra að þær veikist það alvarlega að það skaði fóstrið eða valdi fósturláti heldur en ef um venjulega flensu er að ræða og einnig líklegra að hún dragi mæðurnar sjálfar til dauða. Samkvæmt tölum frá bandaríska sóttvarnarembættinu (Centers for disease control and prevention) frá því í apríl höfðu um 700 konur sýkst af svínaflensunni. Af þeim þurftu 100 að leggjast inn á gjörgæslu og 28 létust. Það eru 1 af hverjum 25 konum. Það fylgdi ekki þessum tölum hversu mörg fósturlát eða hve mikill fósturskaði hlaust hjá þeim sem lentu á gjörgæslu en líklegast hafa öll fóstrin ekki komið vel út úr sýkingunni eða meðferðinni því þegar kona er komin á gjörgæslu er allt reynt til að bjarga henni, þar með talið lyf og meðferðir sem eru skaðleg fóstrinu eins og t.d. Tamiflu.

Það sem er uggvænlegast er hversu lík svínaflensan ætlar að vera inflúensufaraldrinum 1918 sem við þekkjum sem Spænsku veikina sérstaklega hvað varðar það að draga ungt fólk til dauða. Það var venjulega inflúensuveiran sem olli henni og dró hún um 2,5% – 5% allra jarðarbúa til dauða (10% – 20% smitaðra féllu). Spænska veikin en það sem við núna köllum “venjulega flensu” en hún varð til við stökkbreytingu úr inflúensu í fuglum.

Uppfært: Nýjustu tölur frá alþjóða heilbrigðisstofnuninni (WHO) benda til að flensunni sé að ágerast og dauðsföllum að fjölga mikið.

Heimildir

• American Medical Association – Seasonal Influenza vs. 2009
• Landlæknisembættið – Inflúensa A(H1N1)v
• Wikipedia – 2009 Flu Pandemic
• Wikipedia – Swine Flu
• Wikipedia – H1N1
• Wikipedia – Orthomyxoviridae
• Wikipedia – Antigenic drift
• Dr. Amy Tuteur – Extraordinary death toll of H1N1 in pregnant women
• NewScientist – Timeline: The secret history of swine flu
• Mbl.is – Dauðsföllum af völdum svínaflensu snarfjölgar
• Læknablaðið – Spænska veikin á Íslandi 1918

Hvaðan kom svínaflensan?

Svín og fuglar fá flensu rétt eins og við mannfólkið. Þessar veirur berast á milli einstaklinga af sömu tegund í lofti en venjulega smitast þessar flensur oftast ekki á milli tegunda nema með einhverjum mjög beinum hætti eins og t.d. í gegnum líkamsvessaskipti (saur, blóð, munnvatn og þessháttar).

Svínaflensan eða inflúensuveira A(H1N1)v er ný veira sem inniheldur erfðaefni úr svína-, fugla- og mannainflúensu.

Líklegast er að svínabóndi í Mexíkó hafi smitast af bæði svína- og mannaflensu á sama tíma og þá hafi orðið til stökkbreyting í honum sem sameinaði flensurnar á þann veg að nýja veiran hélt einkennum og alvarleika svínainflúensu (í mönnum) en gat nú smitast á milli manna í lofti (t.d. með hósta).

Aðrir vilja meina að þessi nýja veira eigi upptök sín að rekja til svína í Asíu og útskýri það fuglaflensuerfðaefnið í veirunni.

Stökkbreytingar af þessari stærðargráðu eru sem betur fer óalgengar og það er um það bil einu sinni á öld sem það gerist að svona veira nær fótfestu og kemur á alvarlegum heimsfaraldri en það gerðist einmitt seinast 1918 þegar hin svokallaða “Spænska veiki” reið fyrst yfir og grandaði allt að 100 milljón manns um heim allan.

Heimildir

• Landlæknisembættið – Inflúensa A(H1N1)v
• Wikipedia – Pandemic H1N1/09 virus
• Wikipedia – Antigenic shift
• Wikipedia – Spanish flu

Hverjar eru smitleiðirnar?

Þær sömu og venjuleg flensa og kvef.

Það er reyndar ekki vitað með fullri vissu (það er að segja það er ekki búið að rannsaka það í þaula) en þær virðast einfaldlega vera þær sömu og hjá venjulegri flensu.

Hósti og hnerri dreifir veirunni um loftið og þannig getur hún smitast við innöndun sé maður of nálægt sýktum einstakling.

Hún getur líka þvælst manna á milli á höndunum, verið á hurðarhúnum og handriðum, peningum og svo framvegis og síðan komist inn í líkaman þegar maður nuddar í sér augun eða borðar.

Heimildir

• Landlæknisembættið – Inflúensa A(H1N1)v
• Wikipedia – Pandemic H1N1/09 virus

Eru einkennin ekki eins og hjá venjulegu flensunni?

Nei.

Hjá langflestum eru þau reyndar mjög svipuð en það eru nokkrar undantekningar;

• Hósti
• Hálsbólga
• Slappleiki
• Höfuðverkur

Aðeins um helmingur þeirra sem fá flensuna hafa fengið hita svo það þýðir ekki að stóla eingöngu á hitamælinn.

Um þriðjungur þeirra sem fá flensuna fá líka meltingartruflanir og sýkingar;

• Ógleði
• Uppköst
• Niðurgangur

Þegar flensan leggst illa á fólk geta hinsvegar komið fram nýrnabilun, skert lifrastarfsemi og mjög alvarleg lungnabólga sem getur dregið fólk til dauða á innan við 24 tímum.

Mjög mikilvægt er að hafa auga með alvarlegum sýkingar- og lungnabólgueinkennum en það eru:

• Öndunarerfiðleikar
• Verkir fyrir brjósti
• Bláleitar varir

Séu eitt eða fleiri þessara einkenna til staðar skal leita læknisaðstoðar tafarlaust!

Heimildir

• Landlæknisembættið – Inflúensa A(H1N1)v
• Wikipedia – Pandemic H1N1/09 virus
• New Scientist – Swine flu myth: [...] You’ve got it if you’ve got a fever

Get ég smitast af því að borða svínakjöt?

Nei.

Inflúensuveiran deyr við um 70°C hita (160° F) svo ef svínakjötið er eldað rétt er engin hætta á smiti.

Heimildir

• Centers for Disease Control and Prevention – Key Facts about Swine Influenza

Eru óléttar konur í áhættuhóp?

Já.

Ástæðurnar eru einna helst tvær; óléttar konur eiga í meiri hættu að veikjast almennt og eiga líka í meiri hættu að veikjast alvarlega og deyja úr svínaflensunni.

Líkami óléttrar konu er alveg rosalega upptekin og þar af leiðandi opnari fyrir hvers kyns sýkingum. Nær öll kerfi líkamans ganga í gegn um einhverskonar breytingar á meðgöngunni og það tekur á eins og flestar óléttar konur finna fyrir. Því þreyttari sem maður er því líklegri er maður til að næla sér í pest því ónæmiskerfið okkar verður þreytt með okkur. Ofan á það bætist síðan sú staðreynd að ónæmiskerfi óléttra kvenna er bælt niður á meðan á meðgöngu stendur til að líkami þeirra hafni ekki fóstrinu.

Veikist ólétt kona eru líka auknar líkur á að veikindin verði alvarleg. Hluti skýringarinnar er sá sami og hér að ofan en ofan á það bætist að lungnastarfsemi skerðist í óléttum konum og eiga þær því í aukinni hættu á að þróa með sér lungnabólgu og getur verið mjög erfitt að sjá til þess að þær fái nægilegt súrefni. Auk þess veldur súrefnisskortur fóstrinu miklum skaða svo og mikill hiti.

Til að bæta gráu ofan á svart eru mörg lyf og meðferðir sem þarf til að berjast gegn svínaflesunni hættuleg fóstrinu, þar með talið hið margfræga Tamiflu sem er helsta vopnið í baráttunni gegn svínaflensusýkingu.

Annars eru það tölurnar sem eru ógnvænlegastar en 1 af hverjum 25 óléttum konum sem greinist deyr samkvæmt tölum frá sóttvarnarembætti Bandaríkjanna í apríl 2009.

Heimildir

• Wikipedia – Pregnancy
• Wikipedia – Immune tolerance in pregnancy
• ScumDoctor – Is Lowered Immune System a sign of Pregnancy?
• Wikipedia – 2009 Flu Pandemic
• Dr. Amy Tuteur – Extraordinary death toll of H1N1 in pregnant women
• Denise J Jamieson et al – H1N1 2009 influenza virus infection during pregnancy in the USA (pdf)

Hvaða áhrif hefur svínaflensan á fóstrið?

Mér tókst ekki að finna neinar greinar um áhrif svínaflensu á fóstur beint en þar sem flensa er fyrst og fremst öndunarfærasjúkdómur ættu fóstrin ekki að finna mikið fyrir því rétt eins og þegar um venjulega flensu er að ræða.

Fóstrið stólar hinsvegar algjörlega á líkama móðurinnar og ef hún er sýkt getur fóstrið skaðast óbeint á ýmsa vegu t.d. súrefnisskortur vegna öndunarerfiðleika móður og fósturskaði vegna of hás hita.

Veikist móðirin alvarlega aukast líkurnar á því að fóstrið skaðist einnig ef hún er sett á viss lyf eins og Tamiflu.

Ef móðirin deyr sem 1 af hverjum 25 óléttum konum gera hefur það augljóslega ekki mjög jákvæð áhrif á lífvænleika fósturs.

Bæði nýjar og gamlar tölfræðirannsóknir benda til þess að inflúensusýking á þriðja til sjötta mánuði meðgöngu geti aukið líkurnar á geðklofa á fullorðinsárum.

Þess má að lokum geta að allar sýkingar í líkama móður geta valdið fósturláti.

Heimildir

• Centers for Disease Control and Prevention – Pregnant Women and Novel Influenza
• Dr. Amy Tuteur – Extraordinary death toll of H1N1 in pregnant women
• Women’s Health – Can infection cause recurrent miscarrige?
• Sonya Kashyap et al – Influenza vaccination during pregnancy

Hvaða bóluefni er notað gegn svínaflensu?

Bóluefnið sem við Íslendingar fáum heitir Pandemrix og kemur frá Breska lyfjafyrirtækinu GlaxoSmithKline.

Pandemrix eins og önnur inflúensubóluefni er svokallað “dautt” bóluefni. Það þýðir að veiran sem er notuð í bóluefnið er alveg dauð en ekki bara veikari eins og sum önnur bóluefni.

Heimildir

• Wikipedia – Pandemrix
• Mbl.is – Óhætt að bólusetja með Pandemrix

Hvaða áhrif hefur bóluefnið á fóstrið?

Engin svo vitað sé.

Grunnurinn af þeim bóluefnum sem við notum í dag, þar með talið Pandemrix, hefur verið notaður í fjölda mörg ár, þau eru alltaf eins og það er einfaldlega bara skipt um vírusa í þeim frá ári til árs. Margar milljónir manna um allan heim hafa fengið inflúensubólusetningar án þess að hljóta neinn skaða af, þar með taldar óléttar konur.

Að halda því fram að þessi nákvæma samsetning sé hættulegri en hinar er svona svipað og að segja að í dag gætir þú fengið eldingu í hausinn af því þú ert í nýjum sokkum.

Hundruð heilsustofnana og lyfjaeftirlita um allan heim hafa skoðað gögn er varða bóluefnin og lagt blessun sína á þau og notkun þeirra á óléttar konur.

Eina landið sem hefur hafnað Pandemrix er Sviss en það er langlíklegast að það spili einföld pólitík á bak við þar sem svissneskt lyfjafyrirtæki er sjálft að framleiða bóluefni sem Svisslendingar ætla að nota. Sjá má á gögnum frá lyfjaeftirliti Evrópu að bóluefnið þeirra (Focetria) er hvorki eldra né meira prófað en Pandemrix eða þriðja bóluefnið sem búið er að gefa leyfi fyrir (Celvapan).

Að sjálfsögðu er aldrei hægt að segja með 100% vissu að það muni enginn hljóta neinar aukaverkanir af bóluefninu og það hafi ekki verið rannsakað nóg í núverandi mynd en það sama má segja um áhrif þess að borða jógúrt (sem inniheldur mikið magn af gerlum) á meðgöngu eða að vinna undir flúorljósi (sem inniheldur kvikasilfur) á meðgöngu. Það er bara enginn fréttamiðill að blása upp hræðsluáróður um jógúrt og flúorljós til að selja fleiri blöð af sneplinum sínum.

Heimildir

• Wikipedia – Vaccine
• Wikipedia – Influenza vaccine
• Wikipedia – Influenza vaccine
• Wikipedia – 2009 flu pandemic vaccine
• European Medicines Agency Pandemicinfluenza (H1N1) website – Vaccines
• World Health Organization – Safety of pandemic (H1N1) 2009 vaccines
• Mbl.is – Óhætt að bólusetja með Pandemrix
• Mbl.is – Sviss takmarkar notkun bóluefnis

Getur bóluefnið valdið taugalömun?

Nei.

Það hafa flotið um netið fréttir af því að 1976 þegar Bandaríkin ákváðu að bólusetja 48 milljónir manna vegna svínaflensu (þessari sem var í svínum áður en hún stökkbreyttist og fór að herja á okkur nú) hafi valdið “Guillain-Barré syndrome” í sjúklingum sem er ákveðin tegund af tímabundinni taugalömun.

“Guillain-Barré syndrome” (GBS) er einskonar sjálfsofnæmi sem veldur því að ónæmiskerfið ræðst á taugaenda líkamans. Í langflestum tilfellum er það einhverskonar sýking sem kemur GBS af stað, t.d. Campylobatrer sýking í mat. Í 60% tilfella er ekki vitað hvað kemur GBS af stað en ein rannsókn hefur sýnt fram á tengingu á milli GBS og inflúensusýkingar.

Langflestir sjúklingar jafna sig að fullu eða um 80%.

Eftir bólusetninguna 1976 var tilkynnt um uþb. 500 tilfelli af GBS sem er um það bil 1,04 af hverjum 100.000 en eðlileg tíðni GBS óháð öllum bólusetningum er um 1 til 2 af hverjum 100.000. Það þýðir því ekki að reyna að tengja 1976 bólusetninguna og GBS saman með tölfræði.

Bóluefni hafa þar að auki þróast á síðastliðnum 30 árum og eru líkurnar á því að bólusetning kalli fram GBS taldar vera í kringum 1 á móti 1.000.000 en líkurnar á því að flensusýking kalli valdi GBS eru um 40 sinnum meiri.

Heimildir

• Wikipedia – Guillain-Barré syndrome
• Wikipedia – 1976 swine flu outbreak
• New Scientist – Swine flu myth: The vaccine isn’t safe [...]

Getur bóluefnið valdið einhverfu?

Nei.

Í fyrsta þá er til fólk sem vill halda því fram að bólusetninga barnanna sjálfra geti valdið einhverfu ekki mæðra þeirra á meðgöngu.

Í öðru lagi þá eru rökin fyrir því að bólusetning valdi einhverfu þau að einhverfa fer að greinast um svipað leiti og bólusetningar byrja að nota Thiomersal rotvarnarefni og hafa aukist í samræmi við auknar bólusetningar.

Það sem gleymist hinsvegar að minnast á í þessum rökum er að einhverfa fara ekki að vera rannsökuð almennilega fyrr en um miðja tuttugustu öldina svo og aðferðir til að greina hana þróaðar.

Það sem hefur síðan haldið þessari mítu á lofti er sú staðreynd að einkenni einhverfu byrja oft að koma í ljós um svipað leiti og börn eru að fara í reglubundnar bólusetningar.

Staðreyndin er einfaldlega sú að samanburðarrannsóknir hafa sýnt fram á að það eru engin tengsl á milli bólusetningar og einhverfu.

Heimildir

• Wikipedia – Autism
• Wikipedia – Thiomersal
• Discover Magazine – Why Does the Vaccine/Autism Controversy Live On?

Er kvikasilfur í bóluefninu?

Nei, ekki beint.

Það er hinsvegar kvikasilfursatóm í sameindinni sem myndar Thiomersal sem er rotvarnarefni bóluefnum, þar með talið Pandemrix.

Thiomersal (C₉H₉HgNaO₂S) er brotið niður í ethylmercury (C₂H₅Hg⁺) við efnaskipti í líkamanum og líkaminn kann að losa sig við það (í gegn um saur) og því safnast það ekki upp (sem er ástæðan fyrir því að hreint kvikasilfur er hættulegt). Öll kvikasilfursatóm (Hg í formúlunum hér að ofan) eru því farin úr líkamanum á tveimur vikum eða svo.

Viðamiklar rannsóknir hafa sýnt fram á að Thiomersal veldur ekki neinum aukaverkunum hjá börnum eða þunguðum konum.

Þess má líka geta að það er meira af kvikasilfri í einni túnfiskssamloku heldur en í einum bóluefnisskammti með Thiomersal. Það kvikasilfur er í formi methylmercury (CH₃Hg⁺) sem safnast upp í líkamanum og getur valdið eitrunaráhrifum í miklu magni.

Heimildir

• Landlæknisembættið – Spurningar og svör – bóluefni
• World Health Organization – Statement on thiomersal
• Wikipedia – Pandemrix
• Wikipedia – Thiomersal
• Wikipedia – Methylmercury
• Wikipedia – Ethylmercury
• European Medicines Agency – Innihaldslýsing Pandemrix (pdf)

Er “adjuvant” í bóluefninu?

Já.

En “adjuvant” eða ónæmisglæðir á íslensku er ekki nafn á einhverju stórhættulegu efni eins og sumir vilja meina heldur er það heiti sem er gefið efnum sem bætt er í bóluefni og er ætlað að “vekja” upp viðbrögð frá ónæmiskerfinu. Með því að bæta ónæmisglæði í bóluefnið er hægt að nota mun minna af veirunni sjálfri í bóluefnið og bóluefnið verður um leið virkara.

Ónæmisvakinn í Pandemrix bóluefninu sem við Íslendingar fáum heitir AS03 og er búinn til úr “squalene”. Það er náttúrulegt efni sem fyrirfinnst í plöntum dýrum og mönnum, er unnið úr hákarlalýsi og líkaminn vinnur eðlilega úr.

“Squalene” hefur verið notað sem ónæmisglæðir í bóluefnum síðan 1997 og hefur ekki verið sýnt fram á nein áhrif á óléttar konur og fóstur á þeim 13 árum.

Heimildir

• Wikipedia – Pandemrix
• Wikipedia – Squalene
• Landlæknisembættið – Spurningar og svör – bóluefni
• World Health Organization – Global Advisory Committee on Vaccine Safety [...]

Er ekki hollara að líkaminn þrói sjálfur mótefni en að fá bara sprautu?

Nei.

Bóluefnið notar dauða útgáfu af vírusnum sjálfum og ónæmiskerfið okkar man alveg jafn vel hvernig það á að drepa þann vírus eins og ef hann hefði lært það á lifandi útgáfu.

Ónæmiskerfið styrkist semsagt nákvæmlega jafn vel með hjálp bóluefnisins eins og ef þú hefðir fengið flensuna en hann þarf ekki að ganga í gegnum sýkinguna sem því fylgir.

Heimildir

• Wikipedia – Vaccine
• “Líffræði 103 í hvaða framhaldsskóla sem er”

Get ég ekki bara passað mig á að fá ekki svínaflensuna?

Nei.

Ef þú ætlar ekki í bólusetningu skaltu reikna með að fá svínaflensuna.

Svínaflensan, eins og venjulega flensan er bráðsmitandi og það er nær ómögulegt að koma í veg fyrir smit vísvitandi.

Margir halda því fram að þeir fái bara ekki venjulegu flensuna yfir höfuð. Það sanna er að í flestum þeim tilfellum smitast það fólk eins og aðrir en ónæmiskerfið er þá búið að ráða niðurlögum veirunnar áður en það finnur fyrir einhverjum einkennum. Svínaflensan er það ólík venjulegu flensunni að það eru fáir ef einhverjir sem eiga eftir að verða svo heppnir.

Til að reyna að tryggja það að þú smitist ekki þyrftirðu að einangra þig algjörlega frá öllum öðrum manneskjum fram á vor og sótthreinsa allt sem þú kemst í snertingu við sem aðrir hafa hugsanlega snert á og jafnvel þá ertu ekki 100% örugg um að smitast ekki. Þetta er einfaldlega ekki raunhæft.

Það er líka nær öruggt að svínaflensan á eftir að ganga um heiminn á hverju ári rétt eins og venjulega flensan svo þetta er ekki bara spurning um að sleppa við hana rétt á meðan þú ert ólétt því ef þú hefur ekki þróað með þér ónæmi fyrir flensunni annaðhvort með því að vera bólusett eða með því að fá flensuna getur þú hvenær sem er sýkst og borið flensuna í nýfædda barnið þitt án þess að gera þér grein fyrir því vegna þess að þú getur verið orðin smitberi áður en þú finnur fyrir nokkrum einkennum.

Heimildir

• Wikipedia – Influenza
• Wikipedia – 2009 Flu Pandemic

Get ég ekki bara fengið Tamiflu ef ég veikist?

Nei.

Tamiflu er í flokki C í Bandaríkjunum yfir áhryf lyfja á fóstur. Það þýðir að ekki verið framkvæmdar neinar formlegar rannsóknir á áhrifum Tamiflu á mannafóstur og barnshafandi konur en prófanir á dýrum hafa sýnt fram á slæm áhrif á fóstur.

Inflúensuveirur eru þar að auki óhuggulega fljóta að verða ónæmar fyrir Oseltamivir (virka efninu í Tamiflu). Núna í dag eru um 0.5% af veirunum sem lifa af en venjulega inflúensu veiran er orðin um 99.6% ónæm fyrir lyfinu en var eingöngu 12% ónæm fyrir ári.

Læknir getur skrifaðu upp á Tamiflu ef hann telur brýna þörf á en ein af ástæðunum fyrir því að óléttar konur eru á forgangslista fyrir bóluefni er að þær eiga helst ekki að taka inn Tamiflu nema í neyðartilfellum. Það má líka fastlega reikna með því að þessari 1 af hverjum 25 konum sem létust hafi verið gefið Tamiflu eða eitthvað álíka lyf án árangurs svo það er ekki gott að veðja bara á það.

Viðbót: Zanamivir, sem er markaðsset undir nafninu Relenza, er líka oft gefið við alvarlegum svínaflensutilfellum og sérstaklega þegar um óléttar konur er að ræða. Relenza er í sama meðgönguáhættuflokki og Tamiflu en munurinn á lyfjunum er hinsvegar sá að Relenza er innöndunarlyf og ræðst þar af leiðandi beint á veirurnar sem sýkja öndunarveginn og mun minna af lyfinu kemst inn í blóðrásina og í fylgjuna. Auk þess hafa ekki enn fundist nein dæmi þess að veirur hafi þróað með sér þol gagnvart Relenza.

Þegar öllu er á botni hvolft þá er mun meiri þekkt áhætta af því að nota Tamiflu og Relenza en hugsanleg óþekkt áhætta af því að láta bólusetja sig.

Heimildir

• Tamiflu – Side effects
• National Health Service – Advice for pregnant women
• Wikipedia – Oseltamivir
• Wikipedia – Zanamivir
• Wikipedia – Pregnancy Category

Er flensan ekki búin að ná hámarki?

Nei.

Það er reiknað með því að flensan nái ekki hámarki á norðurhveli jarðar fyrr enn um miðjan vetur, það er febrúar 2010 eða þar um bil.

Hingað til hefur tala sýktra og látinna um allan heim bara hækkað með hverri viku sem líður.

Margar flensur koma líka í tveimur eða fleiri bylgjum og önnur bylgjan hefur oft reynst banvænni en sú fyrsta t.d. þegar spænska veiki reið yfir Ísland.

Heimildir

• Wikipedia – 2009 flu pandemic
• New Scientist – Swine flu myth: This virus won’t get deadlier [...]
• Læknablaðið – Spænska veikin á Íslandi 1918

Getur flensan nokkuð stökkbreyst?

Jú.

Oft stökkbreytast veirur á þann hátt að í frumum einstaklings sem sýktur ef af tveimur mismunandi veirum verða til nýjar sameinaðar veirur sem taka á sig ýmis einkenni hinna tveggja. Ómögulegt er að segja til um hver útkoman úr því verður en það sem vísindamenn óttast mest er að veiran verði skæðari.

Því fleiri sem smitast af svínaflensunni því meiri líkur á að stökkbreyting eigi sér stað og er það meðal annars vegna þess sem heilbrigðisstofnanir og stjórnvöld víða um heim vilja bólusetja gegn svínaflensunni.

Það þarf ekki að vera að það að smitast af svínaflensunni eða að vera bólusettur verndi gegn nýrri stökkbreyttri veiru en það eykur amk. líkurnar á því að líkaminn ráði við nýja skylda ógn.

Það er sennilega rétt að taka líka fram að það eru allar líkur á því að svínaflensan sé komin til að vera og eigi eftir að berast árstíðabundið hringinn í kringum heiminn eins og venjulega flensan og verði búin að breytast nóg á þeirri hringferð til að smita okkur aftur eftir ár. Sú svínaflensa á þó sennilega ekki eftir að verða mikið frábrugðnari venjulegu flensunni að því gefnu að fólk sé búið að fá annaðhvort svínaflensuna amk. einu sinni áður eða búið að fara í bólusetningu við henni.

Heimildir

• Wikipedia – Pandemic H1N1/09 virus
• Wikipedia – Antigenic shift
• New Scientist – Swine flu myth: This virus won’t get deadlier [...]

Bjuggu lyfjafyrirtækin til svínaflensuna?

Mjög góð spurning og kannski gaman að velta henni fyrir sér ef manni leiðist á sunnudagskvöldi. Sjálfur er ég alveg handviss um að árásin á tvíburaturnana var skipulögð innanfrá og að Michael Jackson er ekki dáinn, Elvis kom bara og sótti hann en ég reyni að láta það ekki hafa mikil áhrif á mikilvægar ákvarðanatökur hjá mér.

En ef þú hunsar það að veirustökkbreytingar af þessu tagi eru búnar að vera að gerast algjörlega af sjálfu sér í milljónir ára án nokkurrar hjálpar frá lyfjafyrirtækjunum og þú ert í alvörunni að velta þessu fyrir þér þá ættirðu kannski frekar að spyrja sjálfa þig að þessu:

Skiptir það máli?

Þegar það kemur að því að taka meðvitaða ákvörðun um hvort maður ætlar í bólusetningu eða ekki skiptir þá einhverju máli hvaðan veira kom til að byrja með?

Heimildir

• “Common sense”

En er bólusetningin ekki bara eitthvað peningaplott hjá lyfjafyrirtækjunum?

Jú alveg örugglega að einhverju leiti en aftur þarftu að spyrja þig:

Skiptir það máli?

Hvort sem þú trúir því að lyfjafyrirtækin hafi mútað þúsundum stjórnmálamanna og hundruðum þúsunda lækna um allan heim til að reyna að pranga bólusetningunni inn á sótsvartan almúgann eða ekki þá áttu ekki að vera að pæla í því þegar það kemur að því að ákveða hvort þú ferð í bólusetningu eða ekki. Það eina sem þú átt að vera að pæla í er hvaða áhrif það getur haft á þig á þig að fara í bólusetningu og hvaða áhrif það hefur á þig að fá svínaflensuna.

Heimildir

• “Common sense”

Hverjum á ég að trúa?

Ég veit það satt best að segja ekki.

Þú verður sjálf að leita þér upplýsinga sjálf hjá traustum aðilum og heimildum.

Hlustaðu á alla en trúðu engum í blindni.

Þú átt hinsvegar ekki að treysta neinum fjölmiðlum, internet-kjaftakerlingum eða fólki sem hefur það að atvinnu að þykjast sigrast á öllum sjúkdómum og kvillum með mislitu grjóti, illþefja reykelsum, ískápaseglum og öðru  fjölkynngi. Þó hugurinn bera mann vissulega hálfa leið er betra að stóla á vísindalega sannaða læknisfræði til að bera mann alla leið þegar líf og limir liggja við.

Það vita flestir að margir fjölmiðlar græða á tá og fingri á að blása flensuna upp út öllu valdi en ekki gleyma því að það eru líka margir fjölmiðlar þarna úti sem græða líka á ofsóknarbrjálæðisfréttum um illu lyfjafyrirtækin og hættulegu bólusetningarnar. Hvorugur aðilinn er að hugsa um heilsu þína og barnsins þíns. Það sama gildir um einstaklinga sem margir segjast vera “innanhúsmenn” og bera út “boðskapinn” sem BARA þeir vita á YouTube og sem “vill svo skemmtilega til” að eru nýbúnir að skrifa og gefa út bók um efnið sem kostar aðeins $29,99 á Amazon.

Í staðin fyrir að velta vöngum of mikið yfir því “hverjum” skal trúa er sennilega betra að einblína á “af hverju” maður kýs að trúa þessum eða hinum. Vitnar viðkomandi í heimildir eða hefur hann einhverja sérþekkingu eða menntun að baki orðum sínum eða var hann bara “rosalega rosalega viss í sinni sök?”.

Læknar fá hinsvegar borgað fyrir að halda í okkur líftórunni og ég myndi persónulega segja að þeir væru traustasti aðilinn til að hlusta á.

Heimildir

• “Common sense”

Já en á ég að fara í bólusetningu eða ekki?

Eina manneskjan sem getur réttilega ákveðið það ert þú sjálf.

Það er ekkert rétt eða rangt svar við þessu. Kynntu þér málið, skoðaðu kosti og galla, talaðu við lækna, heilbrigðisstarfsfólk, maka þinn og fjölskyldu, meltu þetta í smá stund og taktu svo ákvörðun og hættu að hafa áhyggjur. Hver sem hún verður þá var hún greinilega sú rétta fyrir þig.

Ég og konan mín komumst persónulega að þeirri niðurstöðu að bólusetning væri mun betri kosturinn af tvennu illu. Það er ekkert sem bendir til annars en að bólusetningin sé sauðmeinlaus en það er vitað fyrir víst að svínaflensan getur verið banvæn.

Hér er samt það sem skipti mestu máli þegar við ákváðum okkur:

Svínaflensan er hættulegri en bólusetningin!

Það er engum blöðum um það að fletta. Allar greinar sem við fundum voru sammála um þetta. Allir fimm læknarnir sem við töluðum við vöru sammála um þetta. Allir fjórir hjúkrunarfræðingarnir sem við töluðum við voru sammála um þetta. Auk þess spurðum við þessa níu heilbrigðisstarfsmenn hreint út: “Myndir þú vilja láta bólusetja þig/konuna þína/dóttur þína ef þú/hún gengi með barn?”. Allir sjö sögðu hiklaust “Já!”.

Félagi minn sem er læknanemi bennti mér líka á að þegar boðið var upp á bólusetningu fyrir starfsmenn Landsspítalans stóðu læknar, hjúkrunafólk og annað starfólk af báðum kynjum allir saman í röð með uppbrettar ermar, þar með talið óléttar konur. Það segir ansi margt!

Þetta er bara leikur að tölum; Er flensan tvisvar sinnum hættulegri en bólusetningin eða er flensan milljón sinnum hættulegri en bólusetningin? Það má þræta fram í rauðan dauðan (bókstaflega) um það en það breytir ekki því að svínaflensan er hættulegri en bólusetningin!

En þú verður samt að ákveða þig sjálf!